Pokrzywdzony

Zostałeś pokrzywdzonym? Szukasz pomocy?

Ten portal jest właśnie dla Ciebie 
Porady udziela I&K Group'

Podstawowe prawa pokrzywdzonego

2012-09-05 21:33:07, komentarzy: 0

         Pracując w instytucjach mających na celu pomoc osobom pokrzywdzonym oraz zajmujących się ściganiem sprawców przestępstw, często zauważamy, iż ludzie, którzy stali się ofiarami nie umieją „poruszać” się po świecie postępowań karnych. W głównej mierze spowodowane jest to brakiem odpowiedniej wiedzy, wstydem, brakiem chęci i zaangażowania w postępowanie. Często ludzie nawet, gdy posiadają wiedzę lub zostali stosownie pouczeni przez organ prowadzący ich sprawę, nie umieją wykorzystać tych informacji w praktyce. Dlatego też postaramy się przybliżyć podstawowe prawa, jakie przysługują nam w toku postępowania karnego. Dodatkowo każde prawo opiszemy w dużym skróci. Głębszy opis poszczególnych praw znajdziesz w odrębnych artykułach.

 

         Głównym prawem każdej osoby pokrzywdzonej jest prawo do sąduJest to prawo, które przysługuje nam niezależnie od rodzaju prowadzonego postępowania. Przejawia się ono zarówno dostępem do sądu, w tym w formie kontroli decyzji wydawanych przez organy państwowe, jak i prawem rozpatrzenia naszej sprawy przez niezawisły i niezależny sąd. Oznacza to, że gdy nie zgadzamy się z decyzja lub postanowieniem kończącym naszą sprawę, możemy składać zażalenia lub inne formy skargi, do odpowiedniego sądu celem zbadania prowadzonego postępowania i wypowiedzenia się przez sąd w tej sprawie. Możemy również sami inicjować postępowanie przed sądem. Ponadto mamy prawo żądania, aby w składzie sędziowskim rozpatrującym naszą sprawę zasiadały osoby w żaden sposób niezależne np. aby nie było tam członków rodziny oskarżonego. Całość tych uprawnień wynika z art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

           Kolejnym prawem pokrzywdzonego jest prawo do działania we własnym imieniu i zgodnie z własnym interesem. Wynika to bezpośrednio z treści art. 299 § 1 kpk zgodnie, z którym w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzonemu przysługują prawa strony. Oznacza to, że każdy ma prawo do aktywnego udziału i obrony swoich interesów. Z przepisu tego wywodzi się również szereg innych poniżej opisanych uprawnień takich jak możliwość przeglądania akt sprawy, składania wniosków dowodowych, uczestniczenia w niektórych czynnościach podejmowanych przez organy prowadzące i wiele innych. W przypadku, gdy pokrzywdzonym jest osoba małoletnia albo ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo, zgodnie z art. 51 § 2 kpk jego prawa wykonuje ustawowy przedstawiciel (np. rodzice, prawni opiekunowie) albo osoby, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Oznacza to, że gdy przestępstwo zostanie popełnione na szkodę osoby, która z uwagi na swój stan zdrowia lub wiek, nie jest w stanie prawidłowo pokierować swoim działaniem i skutecznie bronić interesów, prawa pokrzywdzonego przechodzą na inną stosowną osobę, która reprezentuje nas przed organami. Podobnie jest, gdy pokrzywdzonym jest osoba starszą, która ze względu na wiek lub stan zdrowia nie może samodzielnie występować w postępowaniu lub procesie. Reprezentuje nas wtedy osoba, pod której pieczą pozostajemy. Stanowi o tym § 3 przytoczonego powyżej przepisu.

            W przypadku śmierci bezpośredniego pokrzywdzonego, wszelkie prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe dla zmarłego. W przypadku ich braku lub nieujawnienia prawa te wykonuje prokurator działając z urzędu. Podstawą prawna tego działania jest art. 52 kpk.

          Gdy pokrzywdzonym jest wszelaki podmiot gospodarczy, czynności procesowych dokonuje organ uprawniony do działania w jego imieniu (art. 51 § 1 k.p.k.). Może to być prezes spółki, osoba odpowiednio wyznaczona i posiadająca upoważnienie lub pełnomocnik. Ważnym jest jednak, aby stosowna osoba reprezentująca podmiot pokrzywdzony działała w ramach upoważnienia lub w imieniu odpowiedniego organu. Prezes spółki z ograniczona odpowiedzialnością, gdy reprezentacja jest dwuosobowa nie może sam podejmować czynności procesowych. Gdy jest jednoosobowa nie może występować, jako osoba fizyczna np. podpisze pismo procesowe jako „Jan Kowalski” a nie jako prezes spółki. Takie działanie stanowi brak formalny, który należy usunąć, gdyż złożone pismo może zostać uznane za bezskuteczne. Celem lepszego zrozumienia reprezentacji pokrzywdzonego polecam zapoznać się z artykułem dotyczącym jego zastępstwa.

           Uwzględniając powyższe należy wspomnieć, że każda osoba pokrzywdzona ma prawo wyznaczyć swojego pełnomocnika, który będzie nas reprezentował zarówno w toku postępowania karnego jak i przed sądem. Musi jednak być to zgodne z art. 87-89 kpk. W toku postępowania przygotowawczego lub sądowego, zgodnie z art. 88 § 1 kpk i w związku z art. 78 § 1 kpk, pokrzywdzony może złożyć odpowiednio do prokuratora lub sądu wniosek o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu. Koniecznym jest jednak wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z pełnomocnictwem bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

           Kolejnym prawem pokrzywdzonego, a wynikającym z przytoczonego już prawa do sądu jest możliwość złożenia wniosku o wyłączenie sędziego, prokuratora, innych osób prowadzących postępowanie przygotowawcze oraz innych oskarżycieli publicznych, jeżeli istnieje okoliczność wywołująca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 42 § 1 k.p.k., art. 47 k.p.k.).

Pokrzywdzonemu oraz instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia. Gdy jednak postępowanie zostało wszczęte pokrzywdzony ma prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o jego umorzeniu. W obu przypadkach uprawnieni maja prawo do przejrzenia akt (art. 306 § 1, 325a § 2 k.p.k.).

           W przypadku, gdy złożyliśmy osobiście lub pisemnie zawiadomienie o przestępstwie mamy prawo, a organ prowadzący obowiązek, powiadomienia nas w terminie do 6 tygodni o wszczęciu postępowania w naszej sprawie. Prawo to przysługuje niezależnie czy występujemy, jako osoba fizyczna, podmiot gospodarczy, czy też z ramienia instytucji. W przypadku nie otrzymania takiego powiadomienia mamy prawo do złożenia zażalenia do prokuratora nadrzędnego lub prokuratora powołanego do nadzoru nad danym organem procesowym. Podstawą prawną są tu przepisy kodeksu postępowania karnego, a w szczególności art. 306 § 3, który prawo to wymienia bezpośrednio. Ważnym jest jednak również art. 325a § 2 kpk, dzięki któremu prawo to przechodzi także na postępowanie prowadzone w formie dochodzenia.

             Wymienione na samym początku prawo do sądu obejmuje również możliwość inicjowania postępowania w jego dosłownym znaczeniu. Ma to miejsce w przypadku niektórych przestępstw zwanych przestępstwami wnioskowymi lub względnie wnioskowymi. W takim przypadku pokrzywdzony ma prawo do złożenia wniosku o ściganie sprawców. Nikt jednak nie może nas do tego zmusić. Definicja wniosku została opisana w art. 12 kpk, zgodnie z którym nawet złożony wniosek można wycofać, jednakże odbywa się to za zgoda prokuratora lub sądu. Cofnięcie wniosku nie jest możliwe w przypadku przestępstwa gwałtu opisanego w art. 197 kk. Należy również pamiętać, że w przypadku złożenia wniosku w stosunku tylko do jednej osoby ściganiem z urzędu zostają objęte również inne osoby, których czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku. Nie dotyczy to jednak osób najbliższych dla pokrzywdzonego.

           W przypadku zaistnienia przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności dokonanego na szkodę osoby poniżej 15 roku życia, mamy prawo żądania, aby taki pokrzywdzony został przesłuchany tylko raz. Przesłuchania takiego od razu dokonuje sąd z udziałem biegłego psychologa. Ponownego przesłuchania można dokonać tylko, gdy ujawnią się nowe istotne okoliczności, których jednocześnie nie da się wyjaśnić innymi dowodami albo żąda tego podejrzany, który w czasie pierwszego przesłuchania nie miał obrońcy. Podstawą prawną jest tu art. 185a § 1 kpk. Sam podejrzany nie może uczestniczyć w tym przesłuchaniu. W przypadku innych przestępstw popełnionych na szkodę osoby poniżej 15 roku życia, zgodnie z art. 171 § 3 kpk, przesłuchania dokonuj się z udziałem opiekuna prawnego. Można jednak od tego odstąpić, gdy dobro postępowania stoi na przeszkodzie.

         Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia wobec pokrzywdzonego, występującego w sprawie w charakterze świadka, przemocy lub groźby bezprawnej może on zastrzec dane dotyczące jego miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości sądu lub prokuratora. W takim wypadku pisma procesowe doręcza się wówczas do instytucji, w której pokrzywdzony jest zatrudniony lub na inny wskazany przez niego adres (art. 191 § 3 k.p.k.). Musi być to jednak uzasadniona obawa i prawo to nie zostanie uznane, gdy obiektywnie brak jest podstaw do sądzenia, iż może grozić nam niebezpieczeństwo lub gdy jest to nasz wymysł.

         W razie okazania osoby podejrzewanej, pokrzywdzony może domagać się, aby czynność tę przeprowadzono w sposób wyłączający możliwość jego rozpoznania przez osobę rozpoznawaną (art. 173 § 2 k.p.k.). W praktyce większość tych czynności właśnie tak się odbywa nawet, gdy pokrzywdzony tego nie żąda. Umożliwia to łatwiejsze i spokojniejsze wypowiedzenie się pokrzywdzonego na temat cech, po których rozpoznał sprawcę.

           Jako pokrzywdzeni możemy żądać, aby nasze przesłuchanie odbyło się na odległość przy użyciu środków technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość. Taka możliwość daje nam art. 177 § 1a kpk. Nie ma tutaj jednak dowolności i takiego przesłuchania dokonuje się w ostateczności. Tym bardziej, że wiele jednostek policji czy prokuratury oraz sadów nadal nie są przystosowani do przeprowadzania takiej czynności. Z pewnością taka czynność również może stać się przedmiotem podważania przez obrońców podejrzanego. Dlatego najlepiej pofatygować się, choćby do najbliższej jednostki policji i osobiście złożyć zeznania. W przypadku jednak, gdy nie możemy stawić się na przesłuchanie z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, można żądać, aby nasze przesłuchanie obyło się w miejscu jego pobytu. Stanowi o tym art. 177 § 2 kpk.

             Jako pokrzywdzeni możemy składać wnioski o dokonanie poszczególnych czynności dowodowych. Możemy również złożyć żądanie o udział w tych czynnościach, a organ prowadzący nie może nam tego udziału odmówić. Podstawa prawną jest tu art. 315 kpk. Dodatkowo, jeżeli czynności nie będzie można powtórzyć na rozprawie, pokrzywdzony może być dopuszczony do tej czynności, chyba że w razie zwłoki, zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu. Organ prowadzący postępowanie może także na żądanie, dopuścić pokrzywdzonego do udziału w innych czynnościach np. przeszukania. Prokurator może jednak w uzasadnionych sytuacjach odmówić udziału pokrzywdzonemu. Powyższe wywodzi się z art. 316 i 317 kpk.

         Zgodnie z art. 318 kpk, gdy w toku postępowania zasięgnięto porady biegłego sądowego, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek doręczenia nam odpisu postanowienia. Ponadto musi zezwolić nam na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłego i musi dać nam możliwość zapoznania się z opinią, jeżeli została złożona na piśmie. Do wszystkich czynności, w jakich bierzemy udział możemy zgłaszać zarzuty, które powinny zostać zaprotokołowane. Każdy taki protokół również podpisujemy, przy czym mamy możliwość jego przeczytania lub poproszenia o odczytanie. Wywodzi się to z art. 150 § 2 kpk.

          Innym prawem jest możliwość sporządzenia odpisu protokołu czynności, w której uczestniczyliśmy lub mieliśmy prawo uczestniczyć. Dodatkowo możemy robić odpisy dokumentu który sami przedłożyliśmy lub sporządzonego z naszym udziałem (art. 157 § 3 k.p.k.). Jest to prawo bezwzględne. Inaczej jest jednak w przypadku chęci przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich odpisów. Wtedy konieczna jest zgoda prowadzącego, co zgodne jest z art. 156 § 1 kpk. W przypadku odmowy udostępnienia, zgodnie z art. 159 kpk mamy prawo złożyć zażalenie na odmowę. Ponadto mamy możliwość uzyskania kserokopii akt sprawy, jednakże wiąże się to z koniecznością poniesienia stosownej opłaty. Za zgodą prowadzącego postępowanie możemy również uzyskać uwierzytelniona kopie akt (art. 156 § 2 i 5 k.p.k.). Na podstawie art. 147 § 4 kpk możemy również za swój koszt otrzymać kopię zapisu dźwięku lub obrazu.

             Gdy nie zgadzamy się z pewnymi decyzjami innymi niż wydane w postaci postanowień lub zarządzeń mamy prawo do składania zażaleń na te decyzje lub czynności. Koniecznym jest jednak, aby naruszały one nasze prawa (art. 302 § 2 kpk).

            Mamy również prawo do złożenia wniosku o skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego. W większości przypadków prowadzi to do zawarcia ugody i szybszego zadośćuczynienia. Postępowanie mediacyjne zgodnie z art. 23a § 1 kpk może prowadzić tylko instytucja lub osoba godna zaufania. Nie należy się tego bać i warto korzystać z takiej możliwości. Jest to czynność całkowicie dobrowolna i w każdej chwili istnieje możliwość wycofania się. Dodatkowo warto wiedzieć, że jest to instytucja obustronnie dobrowolna i podejrzany/oskarżony również musi na nią wyrazić zgodę.

          W przypadku, kiedy po naszym zawiadomieniu zostanie wydane postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania, mamy prawo do złożenia zażalenia. W przypadku, gdy takie postanowienie zostanie wydane powtórnie, mamy prawo skierowania do sądu prywatnego aktu oskarżenia. Termin, jaki nas wtedy obowiązuje wynosi miesiąc od chwili doręczenia nam postanowienia. Zgodnie z art. 55 kpk taki akt oskarżenia powinien zostać sporządzony i podpisany przez adwokata. Nie mam tu jednak wymogu, aby adwokat ten musiał nas reprezentować w dalszej części procesu. Ważnym jest tu, aby nastąpiła ponowna odmowa wszczęcia postępowania lub umorzenia. Należy to rozumieć w sensie albo dwie odmowy albo dwa umorzenia, a nie odmowa i umorzenie. W takim przypadku, gdy zostało pierwsze wydane postanowienie o odmowie, a następnie o umorzeniu mamy jeszcze prawo do złożenia zażalenia.

 

            BARDZO istotnym uprawnieniem jest prawo do działania, jako oskarżyciel posiłkowy. Podstawą tego prawa jest art. 53 kpk, a zgodnie z art. 54 § 1 kpk z prawa tego możemy skorzystać, aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego nawet, jeżeli został już skierowany akt oskarżenia przez oskarżyciela publicznego. Ponadto możemy złożyć wniosek o działanie, jako powód cywilny (art. 62 kpk). Dodatkowo, gdy wystąpimy z powództwem cywilnym w toku postępowania przygotowawczego możemy żądać jego zabezpieczenia. Inaczej mówiąc stosowne organy będą zmuszone wykonać takie czynności, które zabezpieczą nam ewentualne roszczenia majątkowe. Na wydane postanowienie, co do zabezpieczenia roszczenia przysługuje zażalenie do sądu (art. 69 § 2 i 3 kpk). W przypadku umorzenia lub zawieszenia postępowania przygotowawczego, w którym zgłoszone było powództwo cywilne, możemy w terminie 30 dni od daty doręczenia postanowienia, możemy żądać przekazania sprawy sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych (art. 69 § 4 k.p.k.). Z powyższych praw warto korzystać. Powoduje to, że w toku przewodu sądowego nie pozostajemy bierni i możemy się wypowiadać oraz składać apelację od wydanych wyroków, składać wnioski dowodowe, możemy być obecni na całej rozprawie, a także zadawać pytania. Gdy jednak nie złożymy takiego wniosku jesteśmy traktowani, jako zwykli świadkowie i w sumie sami rezygnujemy z przysługujących nam praw. Pamiętać należy, że gdy sprawa toczyła się przed sądem okręgowym apelację od wyroku musi sporządzić i podpisać adwokat, natomiast w przypadku sądu rejonowego sami możemy ją zredagować i podpisać.

          W nawiązaniu do powyższego, gdy nie wytoczyliśmy powództwa cywilnego lub nie zrobił tego prokurator, mamy możliwość i to aż do końca pierwszego przesłuchania na rozprawie głównej, złożyć wniosek o orzeczenie przez sąd obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części. Podstawami prawnymi jest tu art. 49a kpk i art. 46 § 1 kk. Z tego prawa również warto korzystać, gdyż w pełni zabezpiecza nam możliwość otrzymania pewnego rodzaju zadośćuczynienia lub zwrotu poniesionych strat. Warto również starać się o otrzymanie stosownej nawiązki za doznaną krzywdę, której nie da się obliczyć w jednostkach pieniądza.

 

I&K Group

« powrót

Dodaj nowy komentarz

Darmowe strony internetowe dla każdego